1. Przesłanki udzielenia pomocy społecznej
Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu:
- ubóstwa,
- sieroctwa,
- bezdomności,
- bezrobocia,
- niepełnosprawności,
- długotrwałej lub ciężkiej choroby,
- przemocy w rodzinie,
- potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi,
- potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności,
- bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego (zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych),
- trudności w integracji cudzoziemców posiadających odpowiedni status pobytowy w Polsce,
- trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego,
- uzależnień (alkoholizm, narkomania),
- zdarzeń losowych i sytuacji kryzysowych,
- klęsk żywiołowych lub ekologicznych.
2. Kryterium dochodowe
Prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza ustawowych kryteriów dochodowych.
Od 1 stycznia 2025 r. obowiązują następujące progi:
- 1010,00 zł – dla osoby samotnie gospodarującej,
- 823,00 zł – dla osoby w rodzinie.
Za rodzinę uznaje się osoby spokrewnione lub niespokrewnione, które wspólnie zamieszkują i gospodarują.
3. Dochód – zasady ustalania
Za dochód uznaje się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (lub z miesiąca złożenia wniosku – w przypadku utraty dochodu), pomniejszoną o:
- podatek dochodowy od osób fizycznych,
- składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne,
- alimenty świadczone na rzecz innych osób.
4. Dochody nieuwzględniane
Do dochodu nie wlicza się m.in.:
- jednorazowych świadczeń socjalnych,
- zasiłków celowych,
- pomocy materialnej o charakterze socjalnym lub motywacyjnym (np. szkolnej),
- świadczeń w naturze,
- świadczeń za prace społecznie użyteczne,
- świadczeń dla działaczy opozycji antykomunistycznej,
- dochodów z gospodarstwa rolnego poniżej 1 ha przeliczeniowego,
- świadczenia wychowawczego (np. 500+ / 800+),
- dodatku wychowawczego,
- świadczeń wynikających z Karty Polaka.
5. Dochód z działalności gospodarczej
W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą:
- na zasadach ogólnych (PIT) – dochód ustala się na podstawie przychodu pomniejszonego o koszty, podatki i składki,
- w formie ryczałtu – przyjmuje się dochód zadeklarowany w oświadczeniu.
Dochód ustala się na podstawie dokumentów, w szczególności zaświadczeń z urzędu skarbowego oraz dowodów opłacania składek ZUS.
6. Szczególne zasady ustalania prawa do świadczeń
- Przy ustalaniu prawa do zasiłków nie uwzględnia się dzieci przebywających w pieczy zastępczej oraz ich dochodów.
- Przy ustalaniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uwzględnia się członków rodziny przebywających w placówkach opiekuńczych, jeśli rodzina ponosi koszty ich pobytu.
7. Wyłączenia z prawa do świadczeń
- Osobom odbywającym karę pozbawienia wolności (z wyjątkiem dozoru elektronicznego) nie przysługuje prawo do świadczeń.
- W przypadku tymczasowego aresztowania prawo do świadczeń zostaje zawieszone, a za ten okres świadczenia nie są wypłacane.